پساب شهری؛ از تهدیدی همیشه جاری تا فرصتی پایدار/به قلم الهام باویه

قلم کارون:

پساب شهری؛ از تهدیدی همیشه جاری تا فرصتی پایدار/به قلم الهام باویه

کارشناس اجتماعی شهرداری خرمشهر

آب به‌عنوان یکی از منابع حیاتی، امروزه به دلیل تغییرات اقلیمی، رشد جمعیت و آلودگی‌های فزاینده با تهدیدات جدی روبه‌رو است. در این میان، یکی از راهبردهای اساسی برای غلبه بر چالش‌های آبی، توجه به منابع جایگزین و استفاده بهینه از پساب‌های تصفیه‌شده است زیرا بحران آب در ایران تنها به خشکسالی محدود نمی‌شود بلکه یکی از چالش‌های پنهان و مستمر کلان‌شهرها برخی دیگر از مراکز جمعیتی کشور، مدیریت نادرست پساب شهری است.
بحران آب ریشه در یک تهدید خاموش و دائمی به نام «مدیریت نادرست پساب» دارد که نه به فصل خاصی وابسته است و نه با آمدن باران حل می‌شود. پساب شهری در تمام ایام سال، سلامت شهروندان و محیط زیست را هدف گرفته است. در فصل بهار، باران با فاضلاب و رواناب صنایع ترکیب می‌شود و آلودگی را روانه رودخانه‌ها می‌کند. تابستان؛ مصرف آب بالا می‌رود، حجم پساب زیاد می‌شود و بوی تعفن و حشرات مهمان همیشگی حاشیه شهرها می‌شوند. پاییز؛ برگ‌ها شبکه فاضلاب را می‌گیرند و لایروبی پرهزینه را تحمیل می‌کنند. و در زمستان؛ سرما کارایی تصفیه‌خانه‌ها را کم می‌کند و پساب نیمه‌تصفیه وارد طبیعت می‌شود اما پشت این چالشها یک فرصت طلایی نهفته است. پساب تصفیه‌شده می‌تواند منبعی پایدار برای آبیاری فضای سبز، تغذیه آبخوان‌ها و صنعت باشد. در جهان، «پساب» را نه پسماند بلکه «آبِ بازیافتی» می‌نامند. در بیشتر کشورها پساب را از آب تصفیه شده فاضلاب به دست می آورند که برای مصارف زیادی مثل آبیاری درختان استفاده می کنند. مدیریت پساب شهری تنها به کمیت و جمع‌آوری محدود نمی‌شود بلکه کیفیت و لزوم رعایت استانداردها یکی از ارکان اصلی استفاده مجدد است. مطالعات میدانی در کانال‌های آب شهری (مطالعه موردی: کانال الهیه منطقه ۳ تهران) نشان داده است که آب‌های سطحی و رواناب‌ها اغلب دارای آلودگی میکروبی فراتر از حد مجاز است، همچنین بارآلودگی آلی بالاتر از استاندارد هستند و نمکهای سدیمی که موجب کاهش نفوذپذیری خاک می شوند از جمله چالش های کیفی هستند که برای استفاده در آبیاری فضای سبز نیاز به تصفیه پیشرفته دارند این یافته ها اهمیت به کارگیری فناوری نوین تصفیه را دوچندان می کنند.
در پایان سه راهکار اساسی برای مدیریت پایدار پساب توصیه می شود:
۱. توسعه و بهسازی شبکه‌های جمع‌آوری فاضلاب با هدف جداسازی آب‌های سطحی از فاضلاب شهری.
۲. سرمایه‌گذاری در فناوری‌های نوین تصفیه که در دماهای مختلف کارایی داشته و امکان بازچرخانی پساب را فراهم کنند.
۳. فرهنگ‌سازی برای کاهش تولید آلاینده در مبدأ و افزایش مسئولیت‌پذیری شهروندان.